Zespół de Quervaina – co to za schorzenie i skąd się bierze?
Ból kciuka przy chwytaniu i ruchu nadgarstka może wydawać się drobną dolegliwością, ale z czasem potrafi znacząco utrudnić codzienne funkcjonowanie. Jeśli pojawia się przy podnoszeniu przedmiotów, odkręcaniu słoików, pisaniu na telefonie czy noszeniu dziecka — może być objawem zespołu de Quervaina.
Zespół de Quervaina – co to jest?
Zespół de Quervaina to schorzenie dotyczące ścięgien kciuka i ich pochewki po bocznej stronie nadgarstka. Najczęściej objawia się bólem u podstawy kciuka, który nasila się przy chwytaniu, podnoszeniu przedmiotów, odkręcaniu, pisaniu na telefonie albo noszeniu dziecka.
Nazwa schorzenia pochodzi od nazwiska szwajcarskiego chirurga Fritza de Quervaina, który opisał ten problem pod koniec XIX wieku. W literaturze medycznej używa się również określenia de Quervain’s tenosynovitis.
W przebiegu zespołu de Quervaina dochodzi do podrażnienia, pogrubienia lub zwężenia pochewki, w której przesuwają się ścięgna kciuka. Gdy przestrzeń dla ich ruchu staje się mniejsza, każdy ruch kciuka i nadgarstka może wywoływać tarcie i ból. Dlatego dolegliwości pojawiają się najczęściej podczas konkretnych czynności, a nie w spoczynku.
Co właściwie boli?
W zespole de Quervaina problem dotyczy pierwszego przedziału prostowników nadgarstka. Przebiegają tam dwa ważne ścięgna kciuka: odwodziciel długi kciuka oraz prostownik krótki kciuka — odpowiadają za odwodzenie i prostowanie kciuka podczas chwytania i stabilizowania przedmiotów.
Ból jest odczuwany po stronie kciuka, w okolicy wyrostka rylcowatego kości promieniowej, czyli po bocznej stronie nadgarstka. Może promieniować w stronę kciuka albo przedramienia. U części pacjentów istotną rolę odgrywają nie tylko zmiany zapalne, ale też przeciążeniowe i mechaniczne drażnienie tkanek w wąskim przedziale anatomicznym.
Skąd bierze się zespół de Quervaina?
Zespół de Quervaina najczęściej wiąże się z powtarzalnym obciążaniem kciuka i nadgarstka. Problem rzadko wynika z jednego dużego urazu — częściej powstaje z sumy wielu drobnych przeciążeń: chwytania, podnoszenia, skręcania, odciągania kciuka i pracy ręką w ustawieniu drażniącym ścięgna.
Dolegliwości mogą nasilać choroby współistniejące (reumatoidalne zapalenie stawów, cukrzyca), ciąża i karmienie piersią — sprzyjają obrzękom tkanek, co zwiększa podatność na podrażnienie pochewek ścięgnistych.
Typowe sytuacje nasilające objawy
Dlaczego ból pojawia się właśnie przy kciuku?
Kciuk pracuje inaczej niż pozostałe palce. Bierze udział w precyzyjnym chwycie, mocnym ścisku i stabilizacji przedmiotów. Gdy chwytasz kubek, otwierasz słoik, wyjmujesz telefon z kieszeni albo podnosisz dziecko, kciuk często ustawia się w odwiedzeniu i napięciu — a właśnie wtedy ścięgna pierwszego przedziału prostowników są najbardziej obciążane.
To dlatego zespół de Quervaina bywa tak uciążliwy. Nie musi boleć cały czas, ale potrafi wracać przy czynnościach, których nie da się łatwo wyeliminować z codziennego życia.
Objawy zespołu de Quervaina
Najbardziej charakterystyczny jest ból po stronie kciuka, w okolicy nadgarstka — może być punktowy, kłujący, ciągnący albo promieniujący wzdłuż kciuka lub przedramienia. Często nasila się przy chwytaniu, prostowaniu kciuka i ruchach skrętnych.
- Ból u podstawy kciuka i po promieniowej stronie nadgarstka
- Tkliwość przy dotyku w okolicy ścięgien kciuka
- Ból przy odchylaniu lub prostowaniu kciuka
- Ból przy zaciskaniu dłoni i podnoszeniu przedmiotów
- Dyskomfort przy pisaniu na telefonie
- Uczucie przeskakiwania lub tarcia ścięgien
- Okresowy obrzęk w okolicy nadgarstka
Jeśli pojawia się drętwienie palców, mrowienie albo ból nocny typowy dla ucisku nerwu, lekarz powinien rozważyć inne rozpoznania — np. zespół cieśni nadgarstka. Objawy mogą się nakładać, dlatego ważna jest dokładna diagnostyka.
Test Finkelsteina i diagnostyka
Rozpoznanie zespołu de Quervaina zwykle opiera się na rozmowie z pacjentem i badaniu ręki. Lekarz ocenia lokalizację bólu, tkliwość, zakres ruchu kciuka i nadgarstka oraz czynności nasilające objawy. W wielu przypadkach wywiad i badanie kliniczne wystarczają do postawienia podejrzenia rozpoznania.
Jednym z testów używanych w diagnostyce jest test Finkelsteina lub jego modyfikacje (test Eichhoffa). Polega na ustawieniu kciuka i nadgarstka w sposób napinający bolesne ścięgna. Jeśli ruch wywołuje charakterystyczny ból po stronie kciuka, może wspierać rozpoznanie.
Testów nie warto wykonywać agresywnie samodzielnie — przy silnym podrażnieniu mogą nasilić dolegliwości. Diagnostykę i interpretację wyników powinien przeprowadzić lekarz.
Leczenie zespołu de Quervaina
Leczenie dobiera się do nasilenia objawów, czasu trwania dolegliwości i stylu życia pacjenta. W większości przypadków zaczyna się od metod zachowawczych.
Metody zachowawcze
- Odciążenie ścięgien — ograniczenie czynności wyraźnie nasilających ból, zmiana techniki trzymania przedmiotów i noszenia dziecka.
- Orteza nadgarstka — unieruchomienie kciuka i nadgarstka w szynie lub ortezie zmniejsza tarcie w pochewce ścięgnistej.
- Fizjoterapia — ćwiczenia mobilizacji ścięgien, terapia manualna, masaż głęboki tkanek, ultradźwięki lub jontoforeza.
- Leki przeciwzapalne — miejscowe (żele z NLPZ) lub doustne, stosowane objawowo i krótkotrwale.
Iniekcje — kiedy i czy warto?
Iniekcje sterydowe (kortykosteroidy) mogą przynosić czasową ulgę, ale przy wielokrotnym stosowaniu mogą osłabiać tkanki pochewki ścięgnistej. Decyzję o podaniu zastrzyku powinien podejmować lekarz po badaniu, biorąc pod uwagę czas trwania objawów i poprzednie leczenie.
Leczenie metodą TAME — kiedy warto rozważyć?
U wybranych pacjentów z przewlekłym bólem, który nie reaguje na leczenie zachowawcze, lekarz może rozważyć metodę TAME (Transcatheter Arterial Micro-Embolization). W przebiegu zespołu de Quervaina — podobnie jak w innych przeciążeniowych schorzeniach ścięgien — w obszarze bolesnych tkanek mogą rozwijać się patologiczne naczynia krwionośne z towarzyszącymi włóknami nerwowymi, które podtrzymują przewlekły ból.
TAME polega na zamknięciu tych nieprawidłowych naczyń przez cienki cewnik wprowadzony do tętnicy. Zabieg jest małoinwazyjny, wykonywany ambulatoryjnie — pacjent wraca do domu tego samego dnia.
- Ból utrzymuje się przewlekle i nie reaguje na ortezowanie, fizjoterapię ani iniekcje.
- Kolejne zastrzyki sterydowe nie przynoszą trwałej poprawy lub są przeciwwskazane.
- Pacjent przeszedł kwalifikację lekarską potwierdzającą wskazania do zabiegu.
Przewlekły ból kciuka, który nie ustępuje?
Umów konsultację z naszym specjalistą i sprawdź, czy metoda TAME może pomóc w Twoim przypadku.
